Rośliny

Bylina o kłączu pełzającym po podłożu lub zagłębionym w mulistym dnie. Liście: okrągłojajowate liście pływające (podobne do liści grążela żółtego N. lutea, ale znacznie mniejsze). Liście podwodne przyjmują kształt sercowaty lub okrągławy, są cienkie, delikatne, o brzegu płytko zatokowatym. Kwiaty: obupłciowe, z licznymi płatkami korony i 5 żółtozielonymi działkami kielicha (3-5 razy dłuższymi od płatków). Słupek składa się z 8-12 zrośniętych owocolistków, a jego znamię jest tarczowate, płaskie, z 8-12 promieniami dochodzącymi do wyraźnie ząbkowanego brzegu. Okres kwitnienia: od czerwca do września. Owoc: jagodo- lub torebko- podobny, gruszkowaty, w górnej części zwykle zakrzywiony

Pasożytnicza bylina o krótkim i czołgającym się kłączu z licznymi mięsistymi i splątanymi korzeniami, przypominającymi ptasie gniazdo (stąd nazwa gnieźnik); cała roślina barwy żółtawo brązowej, ze śladami chlorofilu jedynie w kwiatostanie. Liście: zredukowane do łuskowatych pochew; brak liści asymilacyjnych. Łodyga: sztywna, gruba, prosta, zazwyczaj naga lub omszona na górze. Kwiaty: na skręconych szypułkach, pachnące miodem, zebrane w gęsty, szczytowy kwiatostan groniasty, do 20 cm długości; działki kielich i płatki boczne wykształcone jednakowo, odwrotniejajowate, wygięte ku sobie, długości do 6 mm; warżka bez ostrogi, dzbankowato zagłębiona u nasady, do 12 mm długa, na szczycie głęboko rozcięta z rozpostartymi i szeroko zaokrąglonymi łatkami. Okres kwitnienia: od maja do lipca; po raz pierwszy zakwita w 9 roku życia, niekiedy kwitnie pod ziemią, wytwarza wtedy nasiona powstałe w wyniku samozapylenia. Owoc: w postaci rozdętej torebki, długości około 10 mm.

Roślina wieloletnia. Liście: ułożone skrętolegle na łodydze, orzęsione, brzegiem nierównopiłkowane, górą zielone i błyszczące, od spodu na nerwach owłosione; dolne długoogonkowe, w zarysie lancetowate, do 20 cm długie; górne wyraźnie mniejsze, siedzące. Łodyga: silna, w górnej części silnie gruczołowato owłosiona. Kwiaty: jasnożółte z brunatnymi żyłkami, zebrane na szczycie łodygi w długi kwiatostan typu grono, zwisają w kątach przysadek na gruczołowato owłosionych szypułkach; okwiat pięciokrotny, zróżnicowany na kielich i koronę; kielich o działkach ogruczolonych, wąskolancetowatych i nierównych; korona zrosłopłatkowa, szerokodzwonkowata z trzyłatkową wargą dolną i dwułatkową wargą górną, delikatnie ogruczolona na zewnątrz; pręciki 4, dwusilne (2 dłuższe od pozostałych); pręcik jeden, zrośnięty z kilku owocolistków. Okres kwitnienia: od czerwca do sierpnia Owoc: typu torebka, wystająca z kielicha, wypełniona licznymi i drobnymi nasionami.

Bylina o kłączu krótkim, pionowym i podziemnym. Liście: wyrastają pojedynczo, dzadziej po 2-3 z podziemnego kłącza; u podstawy liść dzieli się dychotomicznie na część płonną (asymilacyjną) i płodną (zarodnionośną); część asymilacyjna w zarysie jajowata do lancetowatej, całobrzega, mięsista i błyszcząca, klinowato zbiegająca nasadą wzdłuż długiego i wspólnego ogonka, barwy żółtozielonej; część zarodnionośna na długim ogonku, w formie wąskiego kłosa zarodnionośnego, długiego na 2,5 cm i szerokiego na 3-4 mm, zakończonego płonnym kończykiem. Łodyga: w postaci podziemnego kłącza. Zarodniki: dojrzewają od czerwca do sierpnia, rozwijają się w grubościennych (zbudowanych z kilku warstw komórek), licznych, żółtawych, stojących w 2 rzędach zarodniach, zrośniętych ze sobą bokami i pękającymi poprzeczną szczeliną.

Bylina wodna. Liście: pływające, duże, o blaszce skórzastej, okrągławojajowatej, średnicy od 10 do 30 cm, wciętej do połowy u nasady, z bardzo długimi ogonkami (do 3 m). Łodyga: w postaci długiego, pełzającego i zakorzeniającego się w dnie kłącza. Kwiaty: białe, o średnicy 9-20 cm, pojedynczo pływające na długich szypułkach, otwierają się podczas słonecznej pogody, okwiat podwójny 4-5 działkowy, płatki liczne, ustawione spiralnie na dnie kwiatowym, stopniowo przechodzące w pręciki. Okres kwitnienia: od czerwca do września. Owoc: zbiorowy, jagodopodobny, nasiona zaopatrzone w osnówkę z dużymi przestworami komórkowymi, które umożliwiają unoszenie się na powierzchni wody.

Bylina wodna. Liście: pływające, duże, o blaszce skórzastej i szerokojajowatej, długości do 40 cm, sercowato wciętej u nasady, z bardzo długimi ogonkami (do 3 m).. Łodyga: w postaci długiego, pełzającego i zakorzeniającego się w dnie kłącza. Kwiaty: żółte, silnie pachnące, osadzone na długich szypułach, wystające nad powierzchnię wody; elementy kwiatu spiralnie osadzone na obrastającym słupek dnie kwiatowym; działek kielicha 5, barwy żółtej: korona składa się z żółtych płatków miodnikowych, stopniowo przechodzących w pręciki; słupek jeden zbudowany z wielu zrośniętych ze sobą owocolistków. Okres kwitnienia: od maja do września. Owoc: to mięsista torebka w kształcie gruszki, długości do 4 cm, wypełniona jajowatymi nasionami, które otacza galaretowaty śluz z licznymi pęcherzykami powietrza umożliwiającymi unoszenie się na wodzie.